“Een verzamelbak voor allerlei clubjes”,
zo omschrijft Wim van Kraaij, oud-medewerker van Rataplan, de Nijmeegse
actiezender. Deze clubjes waren veelal geworteld in de krakers-
en de vrouwenbeweging. Daarnaast waren buitenlanders, homo’s
(‘Flikkerradio Kuifje’) en mensen uit de antikernenergiebeweging
op de alternatieve zender vertegenwoordigd. Radio Rataplan wilde
de actiegroepen in Nijmegen een stem geven: “Ja, noem het
maar een propagandazender”, spreekt van Kraaij nuchter. “We
zonden alles ongecensureerd uit.” Rataplan bood eveneens veel
ruimte aan alternatieve muziek. Zelf was Van Kraaij actief in de
coördinatiegroep; deze vormde ‘het cement’ tussen
de Rataplangroepen.
Radio Rataplan ontstond in 1980. Ten tijde
van de Piersonaffaire, toen het verzet tegen de komst van de beruchte
Zeigelhofgarage leidde tot heftige conflicten met het gemeentebestuur,
kreeg Radio Rataplan veel bekendheid in Nijmegen. De zender was
in die tijd vooral een informatiezender voor actievoerders. Hierna
ontwikkelde Rataplan zich naar een meer vaste vorm en kregen de
actiegroepen eigen programma’s.
Regelmatig maakten Rataplanprogramma’s
heel wat los in Nijmegen. Dat was onder meer bij het programma ‘De
Vrije Gek’. Dit programma vormde een actieplatform voor de
antipsychiatrische beweging, de belangenvereniging minderjarigen
en de actiegroep zwakzinnigen. Doetie Bakker was medewerker bij
De Vrije Gek. “We wilden instituten kritisch onder de loep
nemen”, formuleert zij het doel van het programma. “Waar
mogelijk wilden we instituten laten verdwijnen.” “Vanuit
journalistiek oogpunt gingen we niet altijd juist te werk”,
geeft Bakker toe. “Ik heb er echter geen spijt van.”
Bakker herinnert zich een jongen die in een uitzending een psychiater
beschuldigde van het seksueel misbruiken van kinderen. De jongen
zei vastbesloten de man te willen vermoorden: “Het belangrijkste
was dat dit soort zaken aan het licht kwam. Deze psychiater is later
opgepakt.”
Doorstart
Hebben de provocaties en protestacties van
Rataplan nog wat opgeleverd? “Zeker”, zegt Van Kraaij
vastbesloten. “De parkeergarage is er bijvoorbeeld niet gekomen.
Daarin heeft Rataplan een belangrijke rol gespeeld.”
|
Daarnaast zoekt Van Kraai de effecten vooral
in de persoonlijke sfeer: “Ik heb bij Rataplan een geweldige
tijd gehad en er veel vrienden aan overgehouden. Sommige mensen
kijken terug en denken: toen was ik zo vreselijk radicaal. Ik denk
met plezier terug aan mijn tijd bij Rataplan.”
Bakker is er ook van overtuigd dat Rataplan
en haar programma De Vrije Gek veel effect hebben gehad: “Landelijk
kwam er steeds meer aandacht voor ons gedachtegoed. De grote instellingen
hebben nu plaatsgemaakt voor kleinere woonvormen. Psychiatrische
patiënten hebben een vertrouwenspersoon en recht om hun dossier
in te zien.”
In de jaren negentig bleef Rataplan bestaan. De zender was inmiddels
van een actiezender in een muziekzender veranderd.
Op vrijdag 11 mei 2001 hield Rataplan uiteindelijk
zijn laatste uitzending. De Rijksdienst voor Radiocommunicatie (RDR)
dwong de zender voor 12 mei met uitzendingen te stoppen. Wanneer
dit niet gebeurde, kregen de eigenaren van woon-werkpand De Pontanus,
waarin Rataplan was gevestigd, een boete van 75.000 gulden opgelegd.
Petra, betrokken bij Rataplan in zijn latere
jaren, ziet echter meer oorzaken voor het einde van Rataplan. “In
mijn ogen werd Rataplan een logge organisatie”, vertelt zij.
“Mensen kenden elkaar niet meer. De spirit was eruit. Mensen
gingen met brandspuiten spelen rond de studioruimte. Bierblikjes
werden niet opgeruimd, de vuilnis niet buitengezet.” Hiernaast
ziet Petra een andere oorzaak in de penningmeester, die er met het
geld vandoor ging. “Iedereen vertrouwde hem. Ik heb werkelijk
geen goed woord over voor wat hij ons aandeed.”
Over een mogelijke doorstart van Rataplan
is bij Doetie Bakker en Wim van Kraaij niets bekend. Petra weet
echter meer: “Die doorstart komt er zeker niet.” Wel
is Petra zelf actief bij een nieuwe zender: Wanklank, een alternatieve
omroep voor Wageningen, Arnhem en Nijmegen. “Dat heeft echter
niets met Rataplan van doen”, onderstreept zij. Geen nieuw
leven dus, voor Rataplan. De sporen die de zender in zijn roemruchte
verleden heeft nagelaten, zijn het enige dat rest.
|
voorkant
voorpagina
is dit nummer ontworpen door Godfried Verstegen. Deze graficus is
vooral bekend als hoofdorganisator van de Valkhof Affaire. Hij stelt
vast dat het woord 'Vierdaagse' op 24.500 websites voorkomt. Zijn
motto: Iedereen zijn eigen Vierdaagsefeestje. Of je nu van Frans
Bauer houdt of van Mambo Kurt. Dat geldt voor zowel de 40.000 lopers
als de 300.000 feestgangers. 
en
dood van een