Henk Braam maakte prijswinnende foto’s met zijn Leica-camera. [foto Jan Lintsen].
Henk Braam is de man achter Braams blik, de maandelijkse foto in De Nijmeegse Stadskrant, waarbij hij het dagelijks leven vastlegt van mensen in Nijmegen met de stad als herkenbaar decor. In zijn werk als fotograaf wil hij de kwetsbare mens laten zien, de verschoppeling, degene die het moeilijk heeft. Braam gaat voor reportages voor Artsen zonder Grenzen naar oorlogs- en conflictgebieden en ziet veel ellende: „Ik heb een schild nodig om daar niet te week van te worden. Dat schild is mijn camera.”

Het begon ooit met een Leica, een toestel dat heel goed is in de basis maar niet te veel toeters en bellen heeft, daar houdt Braam van als fotograaf. „Sluitertijd en diafragma, dat is wat telt.” Hij maakte een prijswinnende foto met een kleine Leica die hij in zijn borstzak droeg tijdens een wandeling. „Mijn hersenen en ogen zijn mijn instrumenten, niet de camera”, licht hij toe. „Het gaat mij om wat je vangt aan beelden, niet om techniek hanteren. Ik heb geleerd me zó voort te bewegen dat ik aanwezig ben maar niet opvallend. En dan wil ik een camera bij me hebben die niet te groot is, geruisloos en gemakkelijk te vervoeren. Goede wandelschoenen zijn eigenlijk nog belangrijker, want je loopt wat af.”

Kijken
Als Braam niet het werk van fotograaf Henri Cartier-Bresson was tegengekomen op een excursie tijdens zijn studie was hij nu wellicht striptekenaar geweest. Hij was als tiener heel goed in tekenen en dol op strips en ging dus naar de tekenafdeling van de kunstacademie. „Ik raakte helemaal geïnspireerd door het werk van Cartier-Bresson en zag in dat fotograferen óók illustreren is, maar dan met licht en film, én dat het veel avontuurlijker is dan tekenen achter een bureau. Je reist, ontmoet mensen, maakt veel mee.” Het uitgangspunt volgens Cartier-Bresson voor een goede foto is de straat op gaan, kijken, observeren, het beslissende moment afwachten zonder te ensceneren. Cartier-Bresson legt het alledaagse leven vast over de hele wereld, in de kracht van het moment. Met een camera waarvan de lens overeenkomt met het menselijk oog. En precies dat is wat Braam ook wil met zijn foto’s.

Henk Braam ziet zijn foto’s als een verhaal, verteld in beelden. [foto Jan Lintsen].
Volgens Braam is een reportagefotograaf een soort verteller in beelden. Anders dan voor een persfotograaf tellen actualiteit en tijdsdruk niet, maar wel onderwerp en moment. Het geheim van een goede foto is om dicht bij je onderwerp te staan. „Connectie met en betrokkenheid bij je onderwerp, daar gaat het om”, zegt hij. „En je moet ook wel een neus hebben voor mooie verhalen.”

Hij gaat in op zijn fotowerk: „De realiteit is mijn uitgangspunt en die heeft altijd meer kanten. Ik kan bijvoorbeeld een foto maken van ellende in een arm land, maar ik kan ook een vrolijk moment fotograferen. In alle ellende is ook altijd vrolijkheid, het leven is niet zwart-wit. Verder wil ik mijn foto’s zo min mogelijk oppoetsen. Foto’s gaan steeds meer op illustraties lijken, mooier dan de werkelijkheid is. Ik wil juist zo dicht mogelijk bij die werkelijkheid blijven. Een goedgemaakte foto hoeft niet te worden gepimpt. Compositie, moment, achtergrond en voorgrond spelen de grootste rol. En met sluitertijd kun je creatief zijn, dat vind ik veel interessanter dan achteraf pimpen en fotoshoppen.”

Spiegel
Fotograferen is zowel zijn beroep als hobby en die hobby is Braams blik. Met Braams blik wil Braam de mensen een spiegel voorhouden op een luchtige manier. „Ik word vrolijk van dingen in het straatbeeld en fotografeer een moment waarin toeval, humor en herkenbaar Nijmegen samen komen: het alledaagse beeld als bijzonder moment. Er is geen context maar in de foto krijgt het wél een relatie met elkaar. Het beeld spreekt voor zich, zonder onderschrift.”

Cheetah
De Nijmeegse Stadskrant heeft een bijzondere betekenis voor Braam, de krant is voor hem het tegengeluid in al het mediageweld en dat spreekt hem aan. Hij vertelt verder waarom hij zijn foto’s publiceert in de krant: „De foto’s voor de Stadskrant zijn voor mij een uitstapje naar het plezier. De focus ligt niet op de rauwheid van de ellende die ik vaak zie tijdens mijn werk. De stad is het decor, de voorbijgangers de ‘acteurs’. Ik bedenk van tevoren niet wat ik wil fotograferen maar laat me verrassen door het moment. Ik sta dan te wachten op een fotogenieke plek, bijvoorbeeld bij een schaduw en voel me dan net een cheetah. Cheetahs kijken, sluipen, ruiken, grijpen mis….opnieuw speuren, en dan ineens heeft ie beet. Het is een spel waarbij je beloond wordt met een mooi fotomoment. De kunst is om dat moment te pakken met je camera. De foto die mij het meest ontroert of verrast, waarbij alles in een ‘bevriezing van het moment’ bij elkaar past, kies ik dan voor Braams blik. Die foto plaats ik altijd in zwart-wit. Door de kleur eruit te filteren, zie je als lezer beter wat je als fotograaf wilt vertellen. En ik hou van mystiek, de foto mag vragen oproepen die onbeantwoord blijven.”

Ambacht
„Vroeger was fotografie een ambacht, je had kennis en spullen nodig en als je die had, zat je gebakken bij een opdrachtgever of werkgever. Tegenwoordig zijn er veel goede hobby-fotografen en mobieltjes met heel goede camera’s. Werkgevers bezuinigen sterk op fotografie, zo maken journalisten zelf foto’s en media vragen steeds vaker om lezersfoto’s, die zijn gratis. Er is een tsunami aan beelden beschikbaar. Ik vind dat het kijken van de fotograaf moet worden opgewaardeerd, nu is er zo’n nadruk op techniek gebruiken. Om een onderscheidend beeld te maken blijven observeren en je hersenen gebruiken toch het belangrijkste.”

Henk Braam (1960) heeft de Academie voor Beeldende Kunst te Arnhem gedaan. Zijn geboorteland Zambia is nog steeds van invloed op zijn werk. Vanaf zijn tiende jaar woonde hij in Beek, later in Nijmegen. Braam heeft fotoreportages gemaakt voor Amnesty International, Artsen zonder Grenzen, culinaire vakbladen en geeft workshops en lezingen. Hij exposeert geregeld in de regio Nijmegen en heeft meegewerkt aan fotoprojecten. Met zijn werk heeft hij verscheidene prijzen gewonnen, waaronder in 1998 De Zilveren Camera eerste prijs categorie Buitenlands Nieuws series, in 2000 De Zilveren Camera derde prijs categorie Architectuur enkel en in 2005 De Zilveren Camera derde prijs categorie Dagelijks Leven series.


U kunt reageren op dit artikel via een e-mail naar redactie@denijmeegsestadskrant.nl