Boomhutten voor de ontruiming. Foto: Mac van Dinther.

Terwijl in Nederland de discussie woedt of de laatste kolencentrales dicht moeten om aan de klimaatdoelen van 2020 te voldoen, roken vlak over de grens in Duitsland de bruinkoolcentrales nog volop. Weliswaar is er een commissie opgetuigd die moet onderzoeken hoe Duitsland van de kolen afkan, maar tot die tijd verdwijnen dorpen en landerijen nog steeds van de landkaart. Het verzet hiertegen neemt toe. Deze herfst escaleerde de strijd bij een bosgebied tussen Keulen en Aken.

Tussen Aken en Keulen ligt een eeuwenoud bos, het enige overgebleven eiken-haagbeuken-lelietje-van-dalenbos in Europa, volgens natuurgids Michael Zöbel. Hij organiseert hier sinds 2014 boswandelingen om mensen attent te maken op het woud met zijn vele majestueuze bomen. Want het bos is bedreigd, in de bodem diep onder het bos ligt bruinkool, dat de Duitse energiegigant RWE wil winnen voor zijn bruinkoolcentrales. De afgelopen veertig jaar is al negentig procent van het bos verdwenen om plaats te maken voor de grootste bruinkoolmijn van Europa, dagbouw Hambach: een groeve van acht kilometer breed, tien kilometer lang en vierhonderd meter diep. Deze voorziet ettelijke energiecentrales in de omgeving van bruinkolen.

Boomhutten
Lange tijd kon RWE vrijwel ongestoord zijn gang gaan, maar de laatste jaren kreeg het bedrijf het moeilijker. Vanaf 2012 bouwden activisten boomhutten om de kap van het bos te verhinderen. In 2014 zijn er enkele ontruimd, maar de jaren daarop kwamen er steeds nieuwe boomhutten bij. Er ontstaan complete boomdorpen, waarbij hutten met loopbruggen en touwen met elkaar zijn verbonden. De bewoners verzetten zich niet alleen tegen de kap van het bos en tegen bruinkool als energiebron. Ze verzetten zich ook tegen het kapitalisme, dat in hun ogen schuldig is aan natuurvernietiging en uitbuiting van de mens. Velen van hen hebben anarchistische ideeën en zijn wars van hiërarchieën. Ze proberen te leven zonder geld. Ze gebruiken wat anderen weggooien of weggeven. Eten halen ze uit containers bij supermarkten of ze oogsten wat achter is gebleven bij gerooide wortel- en broccolivelden. Hoewel aanvankelijk wat sceptisch, krijgen ze ook steeds meer ondersteuning van bewoners uit de omgeving die om de haverklap etenswaren komen aandragen. Inmiddels weten de omwonenden dat de bosbewoners vrijwel uitsluitend veganistisch eten. Racisme en seksisme verfoeien ze, het onderscheid tussen man en vrouw proberen ze uit te bannen. Je geeft alleen aan of je liever als hij of zij wordt aangesproken, of dat het je niet uitmaakt. Omdat de bezetting illegaal is, maakt iedereen gebruik van een schuilnaam.

Grootste politie-inzet in Noordrijn-Westfalen ooit. Foto: Mac van Dinther.

Ontruiming
Tot en met 2016 kon RWE elke winter tachtig hectare van het bos kappen voor uitbreiding van de mijn. In de winter van 2017-2018 leed het energieconcern voor het eerst een nederlaag en kan het door een gerechtelijke uitspraak maar twee hectare kappen. Om dit te compenseren wilde RWE dit winterseizoen extra kappen, waardoor er van het bos niets meer over zou blijven. Om geen kostbare tijd te verliezen tijdens het kapseizoen, bedacht de regering van Noordrijnland-Westfalen, die opmerkelijk vaak handelt in het belang van RWE, een list om het bos op tijd vrij te maken van activisten. Een maand voor het begin van het kapseizoen verklaarde de deelstaatregering dat de boomhutten niet voldeden aan de brandveiligheidseisen en dat ze daarom ontruimd moest worden. Dit leidde tot de grootste inzet van de Duitse politie in Noordrijnland-Westfalen ooit. Met hijskranen en bulldozers trok de politie het bos in en ontmantelde zestig boomhutten. Om met al dit materieel bij de boomhutten te komen, veranderden kleine bospaadjes in brede zandsnelwegen. De bewoners, van wie zich sommigen vastketenden om hun boom te redden, werden veelal afgevoerd naar het huis van bewaring. Sommigen moesten daar dagen zo niet weken doorbrengen.
Tegelijkertijd groeide het protest. Waar de zondagse boswandeling van Zöbel eerst nog honderden belangstellenden trok, werden dit er duizenden. Juist op het moment dat het bos zo goed als ontruimd is, klaar voor de kap, komt op 5 oktober vorig jaar een verrassend bericht uit Münster. Het Oberverwaltungsgericht, vergelijkbaar met de Raad van State maar dan van Noordrijnland-Westfalen, verbiedt de kap totdat uitspraak is gedaan over een bezwaar dat de milieuorganisatie BUND heeft ingediend. Gezien de vele processtukken kan dit uitstel tot 2020 betekenen. De miljoenen euro’s kostende politieoperatie blijkt voor niets geweest te zijn. Al meteen na deze uitspraak begonnen actievoerders opnieuw boomhutten te bouwen. Tot nu toe worden ze gedoogd, een inhoudelijke behandeling van het bezwaar van BUND staat voor maart gepland.

Onderaan is nog het intacte deel van het Hambacher Wald te zien. De rest is verdwenen in het grootste gat van Europa. Foto: Google Earth-Streetview.

Klimaatzondaar bruinkool
Dagbouw Hambach is de grootste van de drie bruinkoolmijnen in het Rijnlands bruinkoolgebied. De andere zijn Garzweiler, sinds deze zomer leidt de Duitse A61, de weg van Venlo naar Koblenz, er dwars doorheen, en dagbouw Inden in de buurt van Aken. Deze leveren bruinkolen aan vier bruinkoolcentrales in de nabije omgeving. In 2017 stootten de vier bruinkoolcentrales in het Rijnland samen ongeveer tien procent van de Duitse CO2 uit. Bijna een kwart van alle Duitse elektriciteit wordt uit bruinkool gewonnen. Bruinkool staat te boek als een van de meest schadelijke energiebronnen. Het bestaat voor meer dan vijftig procent uit water, daarom is er veel meer brandstof nodig om dezelfde hoeveelheid energie te leveren als gas of steenkool. Daarnaast zorgt de verbranding van bruinkool voor veel fijnstof en andere schadelijke stoffen. In 2015 stootten de vier bruinkoolcentrales samen meer dan duizend ton fijnstof uit. Verder zijn ze verantwoordelijk voor de helft van de uitstoot van industriële kwikzilver in Noordrijn-Westfalen. De concessies van deze bruinkoolmijn lopen tot 2030 voor dagbouw Inden, 2040 voor dagbouw Hambach en 2045 voor Garzweiler. De Duitse kolencommissie, met vertegenwoordigers van zowel industrie als milieuorganisaties, heeft eind januari een akkoord bereikt over hoe Duitsland met energie uit steen- en bruinkool kan stoppen. Volgens dit voorstel moet in 2022 de kolenverbranding met een derde verminderd zijn, in 2030 met tweederde. De laatste kolencentrales sluiten uiterlijk 2038. Als eerste gaan de bruinkoolcentrales in het Rijnland dicht, de Oost-Duitse centrales mogen langer openblijven. Over het Hambacher Wald schrijft de kolencommissie dat behoud gewenst is. Het is uiteindelijk aan de Duitse politiek om hierover de komende maanden te besluiten.

Meer info
www.hambacherforst.org
Propagandawebsite RWE: www.hambacherforst.com

Auteur: Gabriëlla Hendriks


U kunt reageren op dit artikel via een e-mail naar redactie@denijmeegsestadskrant.nl