Eeuwenlang maakten zwarte vrouwen met pijn en moeite hun haar steil. Nu zijn steeds meer zwarte vrouwen trots op hun haar en haarstijlen. In de anarchistische jongerenbeweging in Nijmegen speelt het thema dreadlocks een rol in soms heftige gesprekken. Een groep zwarte mensen vraagt aan witte mensen om hun locs af te knippen.
Zwarte vrouwen hebben lang geworsteld met de manier waarop hun natuurlijke haar werd gezien in de samenleving. Het is vaak krullend of kroezend, en wordt wel aangeduid als black hair. Vooral in omgevingen met veel witte mensen kregen ze geregeld opmerkingen over hun ‘slordige’ of ‘vieze’ haar, of mensen wilden er ongevraagd aan zitten. Sinds de tijd dat zij tot slaven werden gemaakt is het gebruikelijk dat zwarte vrouwen hun haar chemisch laten ‘relaxen’ of bewerken met hete kammen en föhns: behandelingen die vaak pijnlijk zijn en het haar beschadigen. Zwarte mensen maakten geen kans op een baan met natuurlijk black hair of traditionele haarstijlen.
Geschiedenis
In Afrikaanse stammen dienden haarstijlen om status, stam, klasse en meer aan te geven. Masai-krijgers droegen bijvoorbeeld roodgekleurde locs – vervilte strengen haar – als bescherming tegen de zon en als afschrikking. Mogelijk komt hier de term dreadlocks vandaan: Britse kolonisten beschouwden de haardracht als dreadful (angstaanjagend). Toen zwarte mensen tot slaven werden gemaakt bleven ze met hun haarstijlen zoals locs, maar ook ingevlochten haren, betekenissen aan elkaar doorgeven. Vaak schoren de witte overheersers hun haren af.
Racistisch
In de anarchistische jongerenbeweging speelt het thema locs of dreadlocks een rol in soms heftige gesprekken. Zwarte activisten roepen witte mensen op om hun locs af te knippen of ze helemaal niet te nemen. In een pamflet van BAT (BIPOC* Anarchist Team) getiteld White people with dreadlocks, cut it out leggen ze uit waarom: ‘Locs en andere zwarte haarstijlen zoals Bantoeknotten en ingevlochten haren, al dan niet met haarextenties, staan in directe relatie tot ons verleden van slavernij en het gewelddadig weggevoerd worden van ons thuiscontinent.’
Het pamflet spreekt over culturele toe-eigening: ‘Het doet pijn als witte mensen deze haardrachten gebruiken alleen omdat ze het mooi vinden. Zij kunnen elke haarstijl gebruiken die ze willen, door de witte overheersingsgedachte dat witten beter zijn dan zwarten, terwijl de zwarte mensen met dezelfde haarstijl veel weerstand en afkeuring krijgen, bijvoorbeeld dat ze stinken… en andere racistische bejegening.’
De schrijvers zien dat juist in de anarchistische scene veel witte mensen locs dragen, vaak uit solidariteit of als eerbetoon aan de vredelievende idealen van de Rastafaribeweging. In het pamflet roepen de activisten witte anarchisten op om hun solidariteit anders te uiten: door te vechten voor structurele veranderingen die het leven van zwarte mensen verbeteren, zoals herstelbetalingen.
Veilig
In Nijmegen besloot De Klinker om witte bezoekers met dreadlocks te vragen hun haar te bedekken, na een verzoek van enkele bewoners van de woongroepen in de Grote Broek. Voor sommige witte bezoekers met dreadlocks voelt dit ongastvrij: ook zij willen zich geaccepteerd voelen, inclusief hun kleding- en haarkeuzes.
De mensen van De Klinker reageren schriftelijk op deze kwestie: „Vanuit De Klinker werken wij er hard aan om een Safer Space te zijn. Dit maakt dat we moeten kijken naar hoe mensen omgaan met andere culturen. We hebben veel met elkaar gesproken en ons ingelezen om tot het huidige beleid te komen. We hopen hiermee van De Klinker een comfortabele plek te maken waar iedereen zich zo veel mogelijk fijn en veilig voelt. Zo vullen wij de waarde van actief antiracisme in, ook als dat betekent dat het af en toe schuurt.”
Het blijft een heikel punt in De Klinker. Maar door de discussies krijgen witte mensen wel een nieuwe kijk op wat black hair betekent voor zwarte mensen.
Trots
Dankzij de opkomst van de zwarte verzetsbewegingen zoals Black Power dragen steeds meer zwarte vrouwen hun natuurlijke haar, met trots. Black is beautiful en gekruld zwart haar is prachtig.
*BIPOC: Black, Indigenous, People of Color
Dit is een artikel van de themakrant Vrouwen in Nijmegen van zomer 2025