Een op de vijf huishoudens in Nederland heeft schulden en dat aantal loopt nog steeds op. Ook de hoogte van de schuld stijgt. Dat blijkt uit cijfers van het Nibud. Schuldhulpverleners hebben de pittige taak dat aantal omlaag te krijgen. Daarbij stuiten ze op ingewikkelde overheidsregelingen. Toch maken ze ook stappen voorwaarts. Energiemaatschappijen en woningcorporaties informeren schuldhulpverleners al bij een kleine betalingsachterstand, zodat er eerder kan worden ingegrepen. Daarnaast zijn er nieuwe methoden van gedragsbeïnvloeding die mensen kunnen helpen uit de schulden te geraken.

Derya Durmaz Backhaus helpt mensen die problematische schulden hebben. [foto Jan Lintsen].
„Mensen raken bekneld door angstgevoelens, als ze langlopende schulden hebben”, zegt Derya Durmaz Backhaus. Zij doet voor mensen met schulden de bewindvoering bij DBB Bewind. Dit Nijmeegse bewindvoerderskantoor beheert de financiën voor twee groepen mensen. De eerste groep betreft mensen die zelf niet de capaciteiten hebben om inkomsten en uitgaven in evenwicht te houden. Ze blijven langer cliënt doordat ze onmachtig zijn om het financiële beheer zelf te doen. De tweede groep cliënten is onder bewind gesteld vanwege het hebben van problematische schulden of verkwisting. „Het doel is daarbij de mensen weer schuldenvrij te krijgen. De beste manier daarvoor is een schuldsaneringstraject van drie jaar via de gemeente.”

Schulden zijn problematisch als mensen deze met hun afloscapaciteit niet binnen drie jaar kunnen aflossen. Volgens Durmaz Backhaus hebben veel schulden te maken met de overconsumptie in de maatschappij. Mensen kunnen gemakkelijk alles online bestellen zonder limiet, vaak speelt groepsdruk daarbij een rol. Een echtscheiding of baanverlies kan ook leiden tot financiële problemen, sommigen raken daardoor zelfs dakloos. Soms speelt opvoeding een rol. Durmaz Backhaus: „Wie niet heeft geleerd om realistisch te budgetteren, heeft geen overzicht over zijn uitgaven.” Ook overheidsregelingen brengen mensen in financiële problemen. Denk aan de ingewikkelde toeslagen of het Centraal Justitieel Incassobureau dat boete op boete legt, als er niet op tijd betaald wordt. Een probleem waar Durmaz Backhaus tegen aanloopt, zijn de ingewikkelde systemen van de diverse gemeenten. DDB Bewind heeft cliënten verspreid over meerdere gemeenten. Elke gemeente heeft haar eigen beleid en voorzieningen en dat maakt het werk voor het bewind tijdrovend qua administratieve last.

Tunnelvisie
Schuldenproblematiek is in hoge mate een gedragsvraagstuk. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat mensen die in armoede leven en schaarste ervaren, van dag tot dag leven, onverstandige beslissingen nemen en lijden aan tunnelvisie. Door stress verandert de bedrading van het brein. Daardoor zijn zij niet meer in staat om doelgericht en probleemoplossend te handelen. Het gevoel van schaarste verklaart waarom het niet lukt om armoede en schulden te overwinnen. Het is daarom van belang de stressfactoren te verminderen. De Mobility Mentoringmethode uit de Verenigde Staten biedt daarvoor instrumenten. Deze methode is door Nadja Jungmann, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht, naar Nederland gehaald en nu werken veel schuldhulpverleners ermee. Een instrument uit deze methode heet de Brug. Net als een brug over een rivier rust het leven op meerdere pijlers, zoals werken, wonen, scholing en financiën. Samen met de cliënt wordt vastgesteld hoe hoog men zelf staat op elk van deze levensdomeinen. Met kleine stapjes wordt er in het traject gewerkt om per domein hoger te komen. Door stressfactoren weg te halen komen mensen weer in balans en kunnen ze hun problemen aanpakken.

Vooruitgang
Durmaz Backhaus ziet vooruitgang bij de schuldhulpverlening. Zo loopt de samenwerking met partners onder wie de gemeente steeds beter. Telefoonproviders doen bij het afsluiten van een telefoonabonnement met toestel een kredietcheck, waardoor mensen die het zich financieel niet kunnen permitteren, worden afgewezen. Energiemaatschappijen en woningcorporaties seinen schuldhulpverleners in bij een betalingsachterstand. Deze kunnen dan meteen contact opnemen met de schuldenaar en onderzoeken wat er aan de hand is. De ombudsman speelt ook een belangrijke rol bij het aankaarten van problemen bij overheidsinstanties. Zoals bij de onterechte terugvordering van toeslagen door de belastingdienst, die veel burgers in grote financiële problemen bracht. Als mensen eenmaal in een hulpverleningstraject zitten, krijgen ze wel zo goed mogelijke ondersteuning. Bij DDB Bewind vallen maar heel weinig mensen tijdens het beheerproces uit.

André Moerman, manager bij Bindkracht10 Nijmegen, ontwikkelde een digitale helpdesk, waar actuele informatie over juridische zaken gebundeld staat. Deze website is zowel door burgers als schuldhulpverleners te raadplegen.


U kunt reageren op dit artikel via een e-mail naar redactie@denijmeegsestadskrant.nl