Een burgerinitiatief om Veur-Lent een stem te geven kreeg veel lof op een avond over rechten voor de natuur op het Stedelijk Gymnasium Nijmegen begin maart. Het initiatief van twee gymnasiasten wekte ook enige weerstand op.
“De natuur heeft de mens niet nodig. De mens heeft de natuur wel nodig. Wij zíjn natuur. Wij zijn mini-ecosystemen. We dragen meer dan een kilo huid- en darmflora mee. Hun gezondheid is cruciaal voor de onze. We gaan dood zonder hen. Op en in ons hebben we meer niet-menselijke cellen dan menselijke”, vertelt Jan van de Venis, hoofd juridische zaken bij Stichting Rechten van de Natuur. Hij spreekt begin maart op een avond over de rechten van de natuur in het Stedelijk Gymnasium Nijmegen met ruim zeventig bezoekers. De organisatie van de avond is in handen van Grootouders voor het Klimaat, samen met Partij voor de Dieren, GroenLinks en het IVN.
“De wetgeving gaat uit van de belangen van de mens”, vervolgt Van de Venis zijn betoog. “De belangen van ander leven spelen niet mee. Steeds meer groepen werken nationaal en internationaal aan het laten erkennen en meewegen van de rechten van de natuur. Binnen het recht is het de snelst groeiende beweging.”
Voorouder
Hij geeft vele internationale voorbeelden van rivieren, of stukken land die een rechtspersoon werden, of een voogd of ombudspersoon kregen om voor hun rechten op te komen. Het Amazonebos in Columbia kreeg recht op herstel en voortplanting. Ecuador paste de westerse wetgeving aan door inheemse principes in de wet op te nemen, zoals een goede voorouder zijn en het respecteren van de rechten van de natuur. Zo werd een groot stuk bos behoed voor kap voor de mijnbouw. Een Europees voorbeeld is de zoutwaterlagune Mar Menor in Spanje. De vervuiling veroorzaakte grote stank en doodde alle vissen. Omwonenden haalden 600.000 handtekeningen op om de zoutwaterlagune rechten te geven, terwijl er 500.000 nodig waren. De natuurrechtspersoon Mar Menor wordt nu bestuurd door drie comités. Een van burgers, een van experts en een van onafhankelijke toezichthouders. De vervuiling wordt er nu al minder, zonder dat rechtszaken nodig waren. In Nederland zijn er groepen bezig voor onder andere de Waddenzee, de Veluwe, Maas en Westerschelde. Menig gemeente, waaronder Groningen, Gouda, Utrecht en Amsterdam, erkende de rechten van de natuur. Nijmegen nu ook?
Burgerinitiatief
De gymnasiumleerlingen Rosanne Takács (17) en Tijne Osinga (18) startten een burgerinitiatief om het eiland Veur-Lent een voogd te geven die de rechten van het eiland moet inbrengen en verdedigen.
De jonge vrouwen kozen de rechten van de natuur als onderwerp voor hun profielwerkstuk, omdat ze de natuur heel belangrijk vinden. “We kozen een concrete mooie plek, Veur Lent. Het was veel werk om uit te zoeken wat je kunt doen om de natuur te beschermen. We denken dat het aanstellen van een voogd het beste werkt. We besteedden er zó veel tijd aan, een jaar lang, dat we er wat mee wilden doen. We stuurden ons voorstel op naar de gemeente en hadden gesprekken met raadsleden en de griffie. We hoorden dat een burgerinitiatief mogelijk was en verzamelden daarvoor honderd handtekeningen. Afgelopen woensdag 25 februari presenteerden we het bij de gemeenteraad. Ons initiatief werd heel warm ontvangen.” Jessica den Outer, directeur van Stichting Rechten van de Natuur en winnaar van Duurzame 100 2024, laat op de avond in een filmpje weten onder de indruk te zijn van de meiden. Ze nomineerde hen daarom voor de Duurzame 100 van 2026.
Draagvlak
Aanwezige raadsleden van GroenLinks en Partij voor de Dieren waren vol lof over de jonge vrouwen en vertelden dat het college het voorstel waarschijnlijk omarmt en het in een iets aangepaste vorm naar de gemeenteraad stuurt. Een spreker uit de zaal wilde weten of er plannen zijn om dit voorstel breder te trekken, voor een groter natuurgebied. Het antwoord was, dat er meerdere partijen nog veel twijfels hebben.
Van de Venis adviseerde om niet te snel te gaan: ”Praat met elkaar hoe je het wilt doen. Hoe je rechten en belangen van natuur beter mee kunt nemen. Pak aan wat je nu aanpakken kunt. Veur- Lent is een mooie start!”
Het probleem van te snel gaan werd duidelijk door een boze reactie naar de jonge meiden toe van een vrouw in de zaal die zich al jaren inzet voor Veur-Lent: “De mensen van Veur-Lent is niets gevraagd. Wij strijden al jaren voor een leefbaar groen eiland.”
Takács benadrukte daarop dat ze hetzelfde willen en Van de Venis bedankte de verontwaardigde vrouw voor al het belangrijke werk dat ze al deed voor Veur-Lent. Hij vertelde dat ook hij een boze reactie had gehad van de Waddenvereniging, na de eerste berichten over de actie om de Waddenzee rechten te geven. De Waddenvereniging voerde immers al tientallen jaren strijd. Van de Venis: “Het is belangrijk om iedereen mee te nemen, alle participanten, ook partijen rechts van het midden, ook ambtenaren, want anders heb je een wet, of een afspraak waar weerstand tegen is. Terwijl iedereen houdt van natuur dicht bij huis en behoefte heeft aan groen om zich heen.” Ook Andrea Poelstra-Bos, D66-raadslid in Groningen, die het geven van rechten aan de natuur daar initieerde, benadrukt in een filmpje dat een breed draagvlak belangrijk is: “Kijk wat nodig is voor een bepaald gebied en hoe je daar alle belanghebbenden bij kunt betrekken, bewoners, bedrijven en natuur. Raadsleden zeggen snel: ‘De natuur een stem geven is toch niet nodig’. Als je hen wijst op ervaringen elders krijgen ze helder wat het voordeel is.”
Wolf
Op de avond kwamen nog andere manieren naar voren om de belangen van de natuur te verdedigen. Bijvoorbeeld het vastleggen van de rechten van de natuur in een omgevingswet en de natuur een stoel geven aan de onderhandelingstafel.
Bij het gesprek met de zaal kaartte een bezoeker lichtvervuiling aan: “De natuur heeft rust nodig, we moeten zorgen voor minder licht in de nacht.” Er volgde een gesprek over hoe dat kan botsen met veiligheidsgevoelens, omdat donkere wegen onveilig aanvoelen, zeker voor vrouwen. Ook de problemen op de Veluwe kregen aandacht. Een bezoeker stelde: “Mensen willen tegenstrijdige dingen: de een wil de natuur haar gang laten gaan, de ander kan verhongerende herten niet aanzien en voert bij. De een is voor de wolf, de ander tegen.” Van de Venis reageert: “Dat klopt. Ik zie als oplossing om de natuurlijke balans van het ecosysteem van de Veluwe te herstellen. Een groot deel is aangeplant als productiebos met uitheemse soorten, voor de mijnbouw in Limburg. Het beste voor de natuur, en haar recht op leven en gezondheid, is om het gebied zich te laten ontwikkelen tot een robuust ecosysteem dat zichzelf reguleert.”
Afsluitend nodigde Hanneke van Broekhoven mensen uit een tekening te maken van een bedreigde plant, dier of paddenstoel voor het project Rode Lijsters. Het project Rode Lijsters vraagt aandacht voor het behoud van biodiversiteit en kwam tot stand in samenwerking met de Partij voor de Dieren. De kaartjes met tekeningen kan men van 26 mei tot 2 juni ophangen in een kapel in de Stevenskerk. Hier wordt ook met een ceremonie stilgestaan bij het verlies aan natuurlijke rijkdom.
Jongeren laten de Waal haar verhaal vertellen
Op de avond werden door het meeorganiserende IVN flyers uitgedeeld over het Rivierfestival, op vrijdag 5 juni. IVN-coördinator Britt Dragstra vertelt dat het gaat om een Groen Traineeship: “Vierentwintig jongeren tussen 16 en 30 jaar gaan het verhaal van de Waal vertellen, vanuit het perspectief van de Waal zelf.”
Als trainee bij IVN werken jongeren met een groep een paar maanden een dag in de week aan een groen project om mens en natuur te verbinden. Het is op vrijwillige basis. Dragstra: “Ze steken de handen uit de mouwen en eindigen met een concreet resultaat, bijvoorbeeld een natuurfeestje, of het opzetten van een klimaatcursus. Deze groep organiseert het Rivierfestival.”