Een nieuwe wet die mensen zonder geldige verblijfspapieren criminaliseert leidt tot veel angst en protest. Dokters van de Wereld staat vluchtelingen en kwetsbare mensen bij. Een lobbyteam probeert de wet in de Eerste kamer tegen te houden. Intussen is hun boodschap duidelijk: ”Onze hulp gaat door.”
“Het gaat in de nieuwe wet om het criminaliseren van mensen in een kwetsbare positie. Mensen zonder verblijfspapieren die al moeilijk buiten de deur komen zijn nog angstiger geworden”, zegt Karlijn Hendriks, regiocoördinator Oost-Zuid van Dokters van de Wereld. De vangnetten gaan niet verdwijnen, als het aan Dokters van de Wereld ligt: ”Wij gaan door!”
“Wij zijn er voor iedereen met moeilijke toegang tot zorg, vluchtelingen of mensen die om andere redenen buiten de boot vallen. Er is vaak een culturele en een taalbarrière. Ze begrijpen niet hoe het Nederlandse zorgsysteem in elkaar zit. Een dokter zonder een witte jas, kan dat wel?” Het Zorgcafé Nijmegen heeft tweemaal per week een spreekuur in inloophuis Gezellig. Iedereen kan daar binnenlopen voor koffie, een gesprek of een spelletje. Voor het spreekuur is een speciale ruimte beschikbaar. Hendriks en programmamedewerker Noor van der Vorst leggen uit: “Wij behandelen niet, wij luisteren, maken een inschatting wat iemand nodig heeft en wijzen de weg binnen de reguliere zorg. Het gaat om medische vragen, maar ook om mentale gezondheid. We bemiddelen voor toegang tot de juiste hulp, de huisarts of het ziekenhuis en voor potjes waar de behandeling zo nodig uit betaald kan worden.” Dokters van de Wereld heeft ook vrijwillige psychologen die een of meerdere gesprekken kunnen voeren, en er zijn groepssessies voor sociaal-maatschappelijke steun.
Trauma’s
De vrijwilligers hebben een medische achtergrond. Het zijn Nederlandse zorgmedewerkers en mensen uit de landen zelf. Zij krijgen een training voor de aanpak in het Zorgcafé. “We hebben een tandarts uit Jemen als vrijwilliger, en een ervaren radioloog uit Syrië. Ze zouden in de reguliere gezondheidszorg kunnen werken, maar dat kan niet doordat hun diploma hier niet erkend wordt. Ook hebben we cultuurmediators die de mensen bijstaan door veel uitleg te geven in eigen taal over het Nederlandse zorgsysteem.” De bezoekers komen met hun gezondheidsproblemen, maar vaak hebben ze ook psychische problemen door angst en onzekerheid. “Ze hebben veel meegemaakt en zitten in een onzekere positie. Er zijn schrijnende gevallen met trauma’s uit oorlogsgebieden. Vaak bleef het gezin achter en is gezinshereniging niet meer mogelijk. Een geval dat me uit mijn slaap hield was een vrouw uit Latijns-Amerika die vastzat in de greep van mensenhandelaren”, zegt Hendriks. “We hebben haar gelukkig kunnen helpen.”
Solidariteit
Het Nijmeegse netwerk voor steun is indrukwekkend. Huisartsen en ziekenhuizen maken tijd vrij voor behandeling. Ze geven aan hoeveel gevallen ze erbij kunnen nemen. Er zijn ook vier apotheken gecontracteerd en er is een ‘compassienetwerk’ van tandartsen en mondhygiënisten. Voor vrouwen is er geregeld een bus beschikbaar voor het afnemen van uitstrijkjes. Er kan ook verwezen worden naar een transcultureel team voor psychiatrische hulp van Pro Persona. Ook wordt er samengewerkt met het universitair gezondheidscentrum UGC Heyendael. Hendriks: “In andere steden is het soms onmogelijk een huisarts te vinden, in Nijmegen nooit.” De zorgverleners kunnen zo nodig een beroep doen op de Regeling onverzekerbare vreemdelingen waardoor 80% van hun kosten worden vergoed. Het netwerk is vooral gebaseerd op solidariteit. Die lijkt te groeien nu de wereld grimmiger wordt en wetgevers zich de zorgen in de samenleving nauwelijks nog aantrekken. Het Zorgcafé heeft volledige steun en ontvangt subsidie van de Nijmeegse coalitie.
Gestraft
De wet moet nog door de Eerste Kamer. Ook de hulpverleners vielen aanvankelijk onder de wet. ”Voor het geven van een kopje koffie kan ik al gestraft worden”, was het commentaar in opvanglocaties. De strafbaarheid van hulpverleners is geschrapt, maar mensen zonder papieren blijven als criminelen bestempeld, die elk ogenblik opgepakt kunnen worden. Dat heeft veel effect op hen. Dokters van de Wereld heeft een team samengesteld dat lobbyt bij de politici. “Natuurlijk zijn we boos. Die wet mag er niet door komen. Het is zorgelijk hoe de middenpartijen erin meegaan“, zeggen Hendriks en Van der Vorst.
De organisatie Dokters van de Wereld is in meer dan tachtig landen actief. Ze helpt mensen die geen of slechte toegang hebben tot medische zorg. In Nederland zijn er in vijf steden negen zorgcafés, met een regionale functie. De boodschap is overal hetzelfde: ‘Gezondheidszorg is geen privilege, maar een mensenrecht.’