De media zetten mensen zonder papieren vaak in een negatief daglicht. Ook hulporganisaties tonen meestal vooral de negatieve aspecten van hun leven. Vijf organisaties die met ongedocumenteerden werken willen daar verandering in brengen.
Stichting Gast nodigde een aantal mediamensen en hulporganisaties uit voor de presentatie van een toolkit die bijdraagt aan een betere mediapresentatie van mensen zonder papieren. Deze toolkit is bedoeld voor journalisten, organisaties en voor mensen zonder papieren zelf.
Stichting Gast helpt al vijfentwintig jaar mensen zonder geldige verblijfspapieren met de noodzakelijke levensbenodigdheden. Het gaat om gezinnen en alleenstaanden die zijn gevlucht voor vaak levensbedreigende situaties. Veelal zijn ze alles kwijtgeraakt en leven ze in onzekerheid en angst. Roelie Oosterwoud is actief bij Stichting Gast en legt uit: “Mensen zonder geldige verblijfspapieren leven en werken vaak onder onzekere omstandigheden, worden uitgebuit op het werk, leven in armoede en beleven voortdurend stress.”
Respectvol
“We zien steeds meer hoe mensen zonder papieren in de media als zondebok worden afgebeeld, gestereotypeerd of enkel in erbarmelijke omstandigheden getoond worden.” Ze benadrukt: “Een voorbeeld is taal en de term ‘illegaal’ die vaak wordt gebruikt in politiek en media. Deze term is problematisch doordat het mensen als criminelen en bedreigingen voorstelt, het is een ontmenselijkend woord.”
Stichting Gast wil de negatieve, eenzijdige beeldvorming tegengaan. Dat doet ze samen met Stichting Noodopvang Vluchtelingen Nijmegen, Here To Support in Amsterdam, STIL in Utrecht en Vluchtelingen in de Knel in Eindhoven. Samen met mensen zonder papieren, mediamakers en onderzoekers ontwikkelden deze organisaties de inhoud van de toolkit met praktische tips om mensen in woord en beeld op een authentieke, respectvolle en krachtige manier weer te geven, zonder in eendimensionele stereotypen te vervallen. Uit Shared Visions: ‘De woorden die je gebruikt maken uit. Maak zaken niet groter dan ze zijn. Vertel het hele verhaal. Laat mensen hun eigen verhaal vertellen en behandel ze daarbij met respect.’ Ook NGO’s vervallen vaak in zielige verhalen om donaties of subsidies binnen te halen. Oosterwoud: “Stel niet de organisatie, maar altijd de persoon centraal.”
Shared Visions sluit af met een vragenlijst die bedoeld is om samen met de persoon zonder papieren door te nemen voordat deze instemt met zijn medewerking. ‘Het goed bekijken van de mogelijke gevolgen van het vertellen van hun verhaal, zo mogelijk samen met hun advocaat, is een belangrijke voorwaarde om het leven van deze mensen niet te bedreigen.’
Syrisch
De presentatie met etentje voor achttien genodigden wordt geleid door de bekende Nijmeegse documentairemaker Sinan Can. Hij vertelt hoe hij Stichting Gast vanaf de start in zijn hart heeft gesloten: “Ik stuurde er zelf ook mensen naartoe. Ze werden altijd geholpen. Sommigen kregen een status, anderen zijn teruggegaan.” Can geeft een recent voorbeeld van het negatief neerzetten van vluchtelingen in Nijmegen in de media: “De Gelderlander kopte ‘Overlast van Syrische jongeren in de binnenstad.’ Landelijke media maakten daarvan: ’Syrische jongeren terroriseren binnenstad.’ De volgende dag gaf de Gelderlander het volledige verhaal. Het bleek om negen jongeren tussen 16 en 22 jaar te gaan, van wie zeven met een status. Statussen die nu door de kabinetsbesluiten dreigen te vervallen. Can: “Ze moeten naar school en hun best doen, maar kunnen hun school niet afmaken als ze teruggestuurd worden naar hun land. Deze jongeren reageerden op een onzeker moeilijk toekomstbeeld. Er zijn vijftienhonderd Syrische mensen in Nijmegen die zich goed aanpassen en niet van zich laten horen.” Of toch, in een interview in de Gelderlander weer een dag later: ‘Zet niet een hele groep weg als een paar daarvan negatieve dingen doen’, merkte een vijftienjarige Syrische jongen daarin op. Daar kwamen op de site veel negatieve persoonsgerichte reacties op. De negatieve framing is moeilijk te doorbreken.