Museumpark Orientalis sluit voor de tweede keer in zijn bestaan de deuren en ontslaat vrijwel alle medewerkers. De pas aangetreden bestuurder Walter Hamers en nieuwe directeur Hans Jansen schrokken van de financiële situatie die ze aantroffen, maar de effecten van corona gaven de definitieve nekslag. Vrijwilliger Gertie Molders, conservator en vrijwilligerscoördinator Linda Scholte Lubberink en herbergier Simon Mimon hopen op een doorstart.

Vorig jaar was de situatie voor Museumpark Orientalis nog hoopvol. De gemeente Berg en Dal, waar het museumpark onder valt, besloot om zes ton subsidie te reserveren voor het park, waarvan twee ton om een nieuwe directeur en bestuurder aan te stellen en de basis in orde te brengen. Vier ton reserveerde de gemeente voor als het plan van het vorige bestuur van Orientalis beter is uitgewerkt. Dat bestuur wilde villa’s bouwen op de parkeerplaats en een aantal vakantiehuisjes in het park, om aan geld te komen.

Maar dit jaar is er te weinig geld om aan de financiële verplichtingen te kunnen voldoen. Net als eind 2009 toen 57 werknemers, van wie twintig voltijds, ontslagen werden en het park alleen in de zomerweekenden en op afspraak openging. Jan van Laarhoven redde toen  als interim-directeur het park. In mei 2012 ging Orientalis weer open, zij het met minder betaalde medewerkers.

Per 1 oktober 2020 verlengt Orientalis de contracten niet van de communicatiemedewerkster, de schoonmaker, de suppoosten en de dierenverzorgster. De nieuwe directeur, Hans Jansen, trok zich zelf terug. In het parkbeheer en de administratie gaat Orientalis samenwerken met de stichting die de begraafplaats beheert, wat efficiencyverbetering oplevert, volgens bestuurder Walter Hamers. Het contract met Stichting Kristallis, de school voor speciaal onderwijs die zorgde voor de dieren en delen van het park, is opgezegd. Alleen Linda Scholte Lubberink, de conservator, activiteitenorganisator en vrijwilligersbegeleidster, blijft in dienst voor 24 uur per week, in ieder geval tot 1 januari, en afhankelijk van de situatie misschien langer. Ook alle contracten met vrijwilligers zijn per 1 oktober opgezegd.

Onrust
Gertie Molders was een van degenen die in 2009 ontslagen werd. Daarvoor werkte ze dertien jaar in uiteenlopende functies in het park. Toen het park in 2012 heropende kwam ze terug als vrijwilliger. Samen met andere vrijwilligers zorgt ze voor de grote kerststallencollectie en de jaarlijkse kerststallenexpositie. Ze is van slag door de aangekondigde sluiting. „Ik verlies mijn werk en mijn collega’s.” Extra naar vinden Scholte Lubberink en  Molders dat er informatie gelekt is naar Omroep Gelderland voordat de vrijwilligers op de hoogte waren gesteld. Scholte Lubberink: „We hebben meteen een e-mail geschreven naar de vrijwilligers en een vergadering belegd, maar het geeft natuurlijk veel extra onrust.”

Molders zet grote vraagtekens bij de plannen: „De bestuurder wil het museum opendoen voor groepen van meer dan vijftig personen en in speciale weekenden als Kerstmis en Pasen. Wie doet dan het werk? En wie zorgt voor het dagelijks onderhoud van de vitrines en de huisjes, wie voor de collectie? Is er wel geld voor restauratie? In eerdere jaren werd eens bezuinigd op de man die de muizenstand in de hand moest houden. Met als gevolg een toename van schade aan de collectie.” Ze heeft veel hart voor de collectie: „Maar ik kan het niet alleen. Het moet wel leuk blijven. Dat is het niet als we als vrijwilligers alleen op afroep mogen komen en we elkaar soms lang niet zien.”

Scholte Lubberink gaat met alle vrijwilligers praten: „Zo mogelijk spreken we een nieuw contract af over hoe ze verder kunnen bijdragen. Dat doe ik samen met een professional, een vrijwilliger die humanresourcemanager is. We zijn nu aan vrijwilligersvergoedingen tien euro per dag, dat is drieduizend euro per maand kwijt. Dat geld is er niet.”

Van Orientalis valt nog wat te maken, betoogt Simon Mimon, zittend in de tuin van zijn Romeinse herberg. [foto: Jan Lintsen]
Herberg
De financiële situatie was altijd al niet om te jubelen. Vanaf 2014 werd het Feest van licht georganiseerd door een clubje vrijwilligers om geld binnen te halen voor het museum, waardoor het museum dan net de winter door kon komen. „Dit jaar waren de kosten en baten van het Feest van Licht gelijk, dus het gaf geen financiële armslag. Drie maanden geen inkomsten door de coronasluiting en honderden afzeggingen van groepen deden de rest”, vertelt Scholte Lubberink.

Simon Mimon is sinds 1992 de herbergier van de Romeinse herberg. Hem werd in 1988 gevraagd mee te helpen om de oriëntaalse sfeer in het park neer te zetten, door de toen nieuwe directeur Jan van Laarhoven, de eerste die geen geestelijke was. Mimon: „Mijn ouders zijn joods en groeiden allebei op in een Arabisch land met een islamitische cultuur. Ik leef volgens de joodse wetten, maar kreeg veel van de islamitische cultuur mee. Ik woonde als landbouwingenieur in een socialistische kibboets in Israël, tot ik voor de liefde naar Nijmegen kwam. Mijn vrouw was christelijk. Van Laarhoven was geïnteresseerd in mij wegens die banden met zowel de joodse, islamitische als de christelijke wereld.” Na een aantal jaren in de winkel van het park te hebben gestaan nam hij in 1992 het cafetariaatje over en maakte er een Romeinse herberg van.

Dat er nu weer financiële problemen zijn en het park per 1 oktober wordt gesloten, komt hard aan. „Ook al sluit het museumpark, de herberg blijft open. Er leven vier gezinnen van deze herberg. Gelukkig ben ik niet alleen afhankelijk van de dagelijkse bezoekers, wij verzorgen ook familiefeesten en diners. Ik heb een goede naam bij ziekenhuizen en universiteit en scholen. De dreiging dat we volgend jaar niet open zijn werkt wel door in de reserveringen. Er zijn initiatieven om te helpen. Ondernemers die de herberg persoonlijk kennen, willen de Romeinse straat sponsoren. Ik zou willen dat de islamitische ondernemers dat doen met het Arabische dorp en de Joodse gemeenschap met het Joodse stadje.”

Verdienmodel
Zowel Molders als Mimon vindt dat het museumpark geen museum kan blijven zonder Linda Scholte Lubberink. „Iemand moet toch de contacten met vrijwilligers onderhouden en de planning maken,” zegt Molders. Mimon vindt: „Een museum heeft een conservator nodig, zonder conservator is het geen museum meer. Mij is gevraagd om open te blijven tot en met kerst voor groepen. Mijn accountant onderhandelt daarover met de bestuurder. Ons park, waar de drie godsdiensten samenkomen en ook andere godsdiensten aan de deur kloppen, is uniek in Europa en waarschijnlijk in de wereld. Dit is geen commerciële instelling, waar je een verdienmodel voor kunt opzetten, het moet gesubsidieerd worden.” Scholte Lubberink wil nog niet opgeven: „Ik geloof nog in het museum en dat we er wat van kunnen maken.” Molders en Mimon beamen dat volmondig.

Bestuurder Hamers schrijft in een reactie: „De toekomst zie ik positief, daar heb ik vertrouwen in. Het helpt dat we een maand eerder sluiten dan andere jaren, maar alleen voor individuele bezoekers, voor groepen zijn we gewoon open. Ook het Feest van Licht gaan we doen vanaf 18 december. Normaal gesproken zijn we weer open vanaf 1 maart volgend jaar. Dit seizoen zijn we feitelijk eerder open, omdat er altijd groepen welkom zijn. Ook het programma voor scholen loopt door. Of we ook voor individuele bezoekers weer opengaan op 1 maart is afhankelijk van de subsidie van gemeente Berg en Dal en of we klaar zijn met onze nieuwe organisatie. Maar in alle gevallen hebben we op 9 april met Pasen weer een mooi evenement.”

 

De Heilig Land Stichting 
Museumpark Orientalis Heilig Land Stichting bestaat sinds 1911. De katholieke priester Arnold Suys stichtte het samen met architect Jan Stuyt en kunstschilder Piet Gerrits als devotiepark en pelgrimsoord voor gelovigen die niet in staat waren naar het Heilige Land, het land van de bijbel, te gaan. In een uitgestrekt heuvelachtig landschap verrezen een Joods stadje, vissersdorpje, karavanserai, bedoeïenententenkamp en uitbeeldingen van het leven van Jezus. Later kwamen er nog bij een gedeelte van een grote basiliek, wat nu gebruikt wordt als hoofdgebouw, en een Romeinse straat. Vanaf de jaren zestig kreeg naast het christendom het jodendom aandacht en vanaf de jaren negentig ook de islam. Van 1968 tot 2007 heette het park Bijbels Openluchtmuseum en van 2007 tot 2015 Museumpark Orientalis. In 2015 kwam Heilig Land Stichting terug in de naam. De beheersstructuur is ingewikkeld. Er zijn drie stichtingen. De Heilig Land Stichting is de eigenaar. Onder deze stichting vallen twee stichtingen. De Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting, die de begraafplaats exploiteert. Deze werd in 1913 opgericht als Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting om te zorgen voor geld voor het devotiepark.  De tweede stichting is de Stichting Museumpark Orientalis. Walter Hamers is lid van het bestuur van beide stichtingen. De Stichting Museumpark Orientalis heeft één bestuurder en daarnaast een raad van toezicht.

Tot voor kort was er nog een aparte stichting die het Feest van Licht organiseerde om het park te ondersteunen. Dit jaar organiseert Orientalis het Feest van Licht zelf. Daarover is nog overleg met een externe organisatie.


U kunt reageren op dit artikel via een e-mail naar redactie@denijmeegsestadskrant.nl