Een theaterstuk met een gesprek tussen een vluchteling en een medewerker van de IND geeft veel stof tot nadenken. Het is een van de activiteiten waarmee Stichting Gast en Wereldvrouwenhuis Mariam van Nijmegen de discussie willen aanwakkeren over de rechtvaardigheid van het vluchtelingenbeleid.

De vluchteling aan de ene kant vertelt van zijn reis, de ontberingen, de angsten. De medewerker van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is meelevend, maar vertelt: „Bij het beoordelen van jouw asielaanvraag wordt niet gekeken naar wat je meemaakte tijdens jouw vlucht.” Er gaat een zucht door het publiek, vrijwilligers en donateurs van Wereldvrouwenhuis Mariam van Nijmegen, die met dit theaterstuk bedankt worden aan het einde van het jubileumjaar 2022. Wereldvrouwenhuis Mariam van Nijmegen vangt in Nijmegen al tien jaar vrouwen zonder verblijfspapieren op.

Stichting Gast doet hetzelfde voor iedereen zonder papieren en bestaat twintig jaar. Stichting Gast dankt haar vrijwilligers en donateurs eind december met een lezing van Henk van Houtum. Beide avonden zijn druk bezocht en de genodigden zijn zichtbaar onder de indruk van alle informatie. Deze is bij beide avonden niet opwekkend, maar verhoogt des te meer de strijdvaardigheid van de bezoekers.

Indringend

Het theaterstuk gaat over de salomonsoordelen die geveld moeten worden bij het al dan niet geven van verblijfspapieren aan vluchtelingen. Het wordt gespeeld door een vluchteling, een medewerker van de IND, de organisatie die het beleid van de regering uitvoert, en een theatermaker. De laatste werkte zowel bij het Centrale Orgaan opvang asielzoekers, het COA, als bij de IND, om te ervaren hoe het vluchtelingenbeleid in de praktijk werkt. Heel indringend worden zowel de moeilijke situatie van de vluchteling verteld als de druk op de ambtenaren, die te maken hebben met de hun opgelegde regels en met mensen in nood, asielzoekers die niet altijd de waarheid kunnen of durven vertellen.

De bezoekers gingen met veel vragen naar huis. Is dit systeem wel eerlijk? Is of je een status krijgt niet te veel afhankelijk van de ambtenaar die je krijgt? Wat zou ik doen als ambtenaar? Hoe doe je recht aan de culturele achtergronden, denk aan de angsten van mensen voor het gezag, waardoor ze zaken anders voorstellen?’ Bezoeker Frans Houtbeckers: „Ik werkte van 1990 tot in 2000 bij Vluchtelingenwerk. Zowel de advocaten als wij besteedden veel tijd aan de voorbereiding voor de gehoren, de gesprekken met de IND. We legden uit wat wel en niet van belang was in hun vluchtverhaal. Namen het vaker door, zodat ze in ieder geval niet werden afgewezen op onduidelijkheden en verkeerde data. De Palestijnse vluchteling in dit theaterstuk werd afgewezen. Hij kreeg die hulp niet en hoorde pas tijdens het gehoor wat van belang was in zijn verhaal. De opvang van nu geeft de asielzoekers minder kansen hun verhaal goed te doen.”

Waardigheid
Migratiedeskundige Henk van Houtum pleit voor het legaliseren van migratie. [foto: Piet van der Horst].
De lezing van Henk van Houtum, hoogleraar aan de Radboud Universiteit en expert op het gebied van Europees grensbeleid en migratie, gaat over zijn visie op migratie. Na de Tweede Wereldoorlog werden er afspraken gemaakt over grenzen heen. Men wilde geen oorlog meer, geen vreemdelingenangst, geen extreem nationalisme. In plaats daarvan vrijheid, democratie en gelijkheid, respect voor de menselijke waardigheid, de mensenrechten en de rechtsstaat en solidariteit en bescherming voor iedereen. Op deze waarden is ook de Europese Unie gebaseerd, die in 1993 werd opgericht. Maar bij het Schengenverdrag in 1985 werden de personencontroles tussen de EU-landen afgeschaft in ruil voor strengere controles aan de buitengrenzen van de EU. Van Houtum: „De EU-grenzen zijn de dodelijkste op aarde. Vijfenzeventig procent van de grensdoden valt daar. Sinds de oprichting in 1993 zijn er vijfenvijftig duizend doden gevallen bij de buitengrenzen van de EU.”

Moslimlanden

„Men wilde bescherming en solidariteit voor iedereen, maar in 2001 werd er een lijst gemaakt van landen die visumvrij de EU in mochten, zoals de VS, Canada, Australië, Japan en ook Oekraïne, veelal rijke landen, westers georiënteerd. Inwoners van alle andere landen, die zestig procent van de aarde beslaan, waaronder alle moslimlanden, moeten een visum hebben, die ze in een oorlogssituatie niet kunnen krijgen. Zij kunnen de EU dus niet binnenkomen per vliegtuig of trein en moeten de hulp van mensensmokkelaars inroepen. De chaos en onmenselijke taferelen bij de EU-grenzen ontstaan door het eigen EU-beleid. Een beleid dat discrimineert op basis van afkomst en dat ingaat tegen de eigen EU-waarden van gelijkwaardigheid en solidariteit.” Van Houtum noemt ook andere opgerichte muren zoals de opvang, de kampen, waar mensen in de wachtstand worden gezet, regelmatig voor vele jaren: „Ooit opgericht voor even is dit het opvangmodel geworden. Mensen uit landen als Syrië en Eritrea moeten wachten op een verblijfsvergunning en mogen ondertussen niet werken en integreren in de maatschappij. De Oekraïners hoefden niet te wachten, van hen is al de helft aan het werk.”

Etalage

Van Houtum noemt de geklinkerden, de mensen die geen vergunning krijgen, maar die de regering niet kan terugsturen. Zij worden op straat gezet, op de klinkers, en moeten zichzelf maar zien te redden. Ze worden ook wel de onzichtbaren genoemd. Hier komen Gast en Wereldvrouwenhuis om de hoek kijken.

Van Houtum: „Stel het huidige discriminatoire visumbeleid ter discussie en maak mondiale afspraken die recht doen aan het gelijkwaardigheidsbeginsel.”

Hij wil dat migratie geaccepteerd en gelegaliseerd wordt als onderdeel van onze mondiale samenleving. Zonder de huidige oorlogstaal met woorden als ‘invasie’. Hij nuanceert: „Migranten zijn drie procent van de wereldbevolking, vluchtelingen een procent. Er is vrijwel evenveel emigratie als immigratie.”

Bij de discussie valt vooral op dat de bezoekers zoeken naar oplossingen. Bijvoorbeeld: los de tekorten aan zorgmedewerkers en ICT-mensen op door de vaardigheden van de asielzoekers te gebruiken. Een belangrijke vraag: is een goed asielbeleid mogelijk? Van Houtum antwoordt daarop: „Volgens de wet wel. We hebben prachtige vluchtelingenverdragen. De etalage is prachtig, maar de winkel is dicht.”


U kunt reageren op dit artikel via een e-mail naar redactie@denijmeegsestadskrant.nl