De jongeren van de Gender and Sexuality Alliance (GSA) van het ROC zijn heel blij met de Ien Dalesprijs 2026. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een groep die discriminatie tegengaat. De GSA maakt van het ROC Nijmegen een veilige plek voor queerjongeren.
In een afgeladen gemeenteraadszaal krijgen de jongeren van de Gender and Sexuality Alliance (GSA) van het ROC de Ien Dalesprijs, omdat ze zorgen voor een veilige plek voor queerjongeren.
Het is 30 januari 2026. Al voor het dertigste jaar organiseert het COC Nijmegen een lezing over het belang van artikel 1 van de Grondwet, dat discriminatie verbiedt. Er is tevens een prijs voor een groep of persoon die dat artikel praktisch vormgeeft. Zowel lezing als prijs zijn vernoemd naar de Nijmeegse oud-burgemeester Ien Dales. Zij was een voortrekker voor de lhbtiq+-gemeenschap.
Rolmodel
De GSA bestaat sinds 2024 en er zijn naast een aantal docenten zo’n dertig jongeren lid die zelf queer zijn of die queerjongeren willen steunen. In het juryrapport staat: ‘De Gender and Sexuality Alliance (GSA) van ROC Nijmegen laat zien aan jongeren van de lhbtiq+-gemeenschap dat ze er mogen zijn. GSA is een veilige plek en komt op voor de belangen van queerjongeren. GSA organiseert evenementen als pizza- en gameavonden en is een netwerk waar openheid, respect en inclusief denken gevierd worden. De GSA-jongeren steken hun nek uit en zijn een rolmodel.’
Drie jongeren vertellen tijdens de uitreiking wat GSA voor hen betekent:
TJ van der Pluijm: “Ik kom uit Spanje en werd door een docent uitgenodigd om mee te bowlen. Ik werd met open armen ontvangen en kreeg er mijn beste vrienden. Ik leerde docenten kennen van wie ik weet dat ze achter ons staan. Ik gun mijn medestudenten de veilige plek die ik hier vond, waar je jezelf kunt zijn, zonder dat je iets hoeft uit te leggen.”
Marjolein van Hout hoorde eerder van het bestaan van GSA, maar de stap om er heen te gaan was erg groot: “Ik voelde me onzeker en wanhopig aan het begin van mijn transitie. Ik was ook naïef, ik dacht dat ik het wel alleen kon. Toen ik vastliep merkte ik hoe groot mijn behoefte is aan een plek waar ik andere queermensen kan ontmoeten en mezelf kan zijn. Voor al die leerlingen die zoals ik niet willen toegeven dat ze steun kunnen gebruiken, wil ik GSA zichtbaarder en toegankelijker maken, zodat voor hen de stap om naar GSA te komen minder groot is.”
Tristan Rutten kende de GSA vanuit de middelbare school en zet zich in voor gelijkheid in de Regenboograad in de gemeente Land van Cuijk: “Ik maakte zelf een aantal keren een onveilige situatie mee en wil zorgen dat ieder een veilige plek heeft. Ik wil een voorbeeld zijn voor andere jongeren.” Rutten besluit: “De prijs betekent veel voor ons. Het laat zien dat ons werk ertoe doet en we iets kunnen bereiken. Dat we onze school op de kaart zetten als een veilige school die staat voor inclusiviteit en gelijke kansen.”
Een rechtstaat waar ieder zichzelf kan zijn
Oud-hoogleraar Strafrecht Ybo Buruma verzorgt de Ien Daleslezing. Hij neemt met de aanwezigen de geschiedenis door van onze rechtstaat. “Gelijkheid in de rechtstaat en jezelf kunnen zijn is belangrijk. Maar steeds nemen mensen hun eigen visie als waar aan, waarbij rechten niet voor iedereen gelden.”
Handelingsonbekwaam
Rechtsongelijkheid stond in de wet, denk aan de tot slaaf gemaakten en de positie van vrouwen die tot 1956 handelingsonbekwaam werden geacht. Buruma laat met voorbeelden zien dat wat mensen denken steeds verandert. De systemische discriminatie die nu voorkomt, bijvoorbeeld dat mensen van kleur vaker aangehouden worden, komt door een manier van denken die kan veranderen. “Er zijn vaak goede bedoelingen: agenten willen de gemeenschap beschermen tegen boeven en efficiënt werken. Er zit enige logica achter. Als ze honderd mensen van kleur aanhouden, levert dit volgens een onderzoek zeven mensen op die iets fout deden, tegen twee of drie bij het aanhouden van honderd witte mensen. Maar drieënnegentig mensen van kleur worden dan onterecht aangehouden, en dit vaak meerdere keren per jaar.”
Spijt
Ook worden mensen van kleur vaker zwaarder gestraft. Neem een vechtpartij met ernstig letsel. Een rechter neemt de omstandigheden mee, kijkt naar de omgeving van de dader, de wijk, woning, of er mensen om hem heen zijn die een positieve invloed kunnen hebben. Een jongen van kleur zit er misschien zonder advocaat, zwijgend, zonder familie omdat die familie zich schaamt. Een witte jongen, met advocaat en moeder op de tribune, zegt dat het hem erg spijt, dat hij het nooit meer zal doen en dat hij heel graag zijn stage wil doen. De rechter schat dan misschien in dat de jongen van kleur weer in de fout kan gaan en de witte jongen niet. De een krijgt een gewone straf en de ander een taakstraf.” Buruma is voor gelijke behandeling en tegen discriminatie maar pleit er wel voor om in het strafrecht boeven als individu te bekijken: “Ook al kost dat veel tijd en geld. Maar je kunt niet iedereen hetzelfde straffen. Wat als iemand iets in een psychose deed? Ieders situatie is anders.”