Richart Huijzer schreef het boek De twijfel van een leerling: De verloren herinneringen van Matteüs, Anno Domini 23 – 92, een historische roman over de evangelist Matteüs. Met dit werk wil Huijzer laten zien hoe polarisatie en geweld invloed hebben op levens, relaties en vrienden- en familieverbanden, toen en nu.
Richart Huijzer wilde een boek voor deze tijd schrijven, een tijd die zich kenmerkt door een toename van polarisatie: “Polarisatie is van alle tijden. In de huidige tijd spelen sociale media een belangrijke rol in het verloop van polarisatie. Aanvankelijk dachten we nog dat sociale media zouden verbroederen, maar de praktijk laat zien dat mensen juist steeds meer hun eigen gelijk bevestigd zien en gemakkelijker radicaliseren. Polarisatie splijt relaties en familie- en vriendenverbanden. Meer en meer zie ik de noodzaak van dialoog en hoe belangrijk het is om niet vast te zitten in je eigen gelijk, maar te durven twijfelen.”
Tot nu toe schreef Huijzer voornamelijk wetenschappelijke artikelen en boeken, maar voor dit onderwerp wilde hij een breder publiek aanspreken. Daarom koos hij voor de romanvorm: “Verhalen vormen mensen, leerde ik van filosoof Paul Ricoeur.”
Verwoesting
In De twijfel van een leerling: De verloren herinneringen van Matteüs, Anno Domini 23 – 92 is Matteüs een van de evangelisten die in het toenmalige Judea leefden, het huidige Israël/Palestina. Een tijd van grote polarisatie: aan de ene kant de gematigde Farizeeërs en Sadduceeërs die zo goed mogelijk samen trachten te leven met de Romeinse overheersers, aan de andere kant radicaliserende Zeloten.
Over het leven van Matteüs is nagenoeg niets bekend, maar Huijzer heeft grondig historisch onderzoek gedaan naar de periode waarin Matteüs leefde. Zijn roman neemt je dan ook mee naar het leven in Jeruzalem, Caesarea, Alexandrië, Rome en Anthiochië in de eerste eeuw na Christus. Levendig en vol interessante details beschrijft Huijzer het leven van de altijd twijfelende Matteüs, zijn radicaliserende Zelotische jeugdvriend, zijn Romeinse vriend Marcus (ook een evangelist) en de twee sterke vrouwen in zijn leven.
De levens van deze hoofdpersonen zijn fictief, maar de personen en gebeurtenissen om hen heen zijn op feiten gebaseerd. Het boek beschrijft de precaire relatie tussen de rijke, Joodse machthebbers en de Romeinse overheersers, afgezet tegen de onvrede onder de arme bevolking. Een bevolking die zich niet gezien en gehoord voelt en zich verzet tegen zowel de Romeinen als tegen die Joodse elite. Dit verzet werd jarenlang voorbereid door de fanatieke, nationalistische Zeloten. Zij zagen zichzelf als Gods uitverkoren volk en weigerden het gezag van de Romeinen te erkennen. Het verzet mondde uit in een gewelddadige strijd, die eindigde in de verwoesting van Jeruzalem door de Romeinen in het jaar 70. De Joodse gemeenschap werd hierna verstrooid, en ook Matteüs moet vluchten.
Ontwikkelingsweg
Via het leven van Matteüs maken we de opkomst van het christendom mee en hoe christendom en jodendom uit elkaar groeien, onder meer doordat steeds meer niet-Joodse mensen tot de vroege christengemeenschappen toetreden. Matteüs wordt door zijn goede vriend Marcus, een Romeinse architect, gevraagd een evangelie te schrijven gericht op de Joodse gemeenschappen. Marcus zelf richt zich in zijn evangelie op Romeinen en andere groepen.
Huijzer: ”Ik wil met mijn boek duidelijk maken dat geschriften niet uit de hemel neerdalen, maar door mensen zijn geconstrueerd. Geschriften zijn altijd eindproducten van een ontwikkelingsweg, of ze nu religieus of communistisch van aard zijn. Absoluteer ze niet. Het Oude Testament is bijvoorbeeld geschreven in een periode van veertienhonderd jaar en dus is goed te zien dat het door vele mensen is geschreven en dat het godsbeeld zich ontwikkelt. Jahweh, de stamgod van de Midianieten, die in de vroegste teksten nog blij werd van de dood van zijn vijanden, ontwikkelde zich in latere teksten tot een God voor alle volken: vergevingsgezind, barmhartig en oproepend tot zorg voor wezen, armen en zieken.”
Rembrandt
Huijzer is opgeleid als maatschappelijk werker, filosoof en theoloog en is doctor in de theologie. Hij werkte in het onderwijs en jeugdwerk, was manager, probleembemiddelaar en directeur. Daarnaast is hij predikant en actief in de Stevenskerkgemeenschap. Hij is getrouwd en heeft kinderen en kleinkinderen.
“Pas na mijn pensionering had ik tijd om deze roman te schrijven, maar het eerste zaadje is twintig jaar geleden al geplant. Dat was toen ik in het Louvre Rembrandts schilderij van Matteüs zag – het portret dat nu op de kaft van mijn boek staat. Ik wist dat er vrijwel niets bekend is over Matteüs. Rembrandt schilderde het geheel vanuit eigen verbeeldingskracht. Dat kan ik ook doen, dacht ik. Ik maakte toen al een schets van het verhaal. In de jaren daarna verzamelde ik historische feiten, waarop ik wetenschappelijke artikelen over de figuur van Matteüs baseerde.”
Huijzer is momenteel druk met het verspreiden van zijn boek – op aanvraag geeft hij er lezingen over-, maar zijn volgende roman staat al in de steigers: een verhaal dat zich afspeelt tijdens de Reformatie. Ook dit was een periode van grote polarisatie, waarin groepen uiteindelijk naar excessief geweld grepen. Huijzers motivatie blijft daarbij duidelijk: “Mijn drive is om een bijdrage te leveren aan dialoog, opdat mensen elkaar weer kunnen vinden.”